دیالۆگ

لەتورکیەوە؛ سەلاحەدین بایەزیدی
تەنیا یەک جار گۆرانی وت، تەنیا جارێک رۆیشتە بەر دەم میکرۆفۆن... بەڵام بەدرێژایی سەدەیەک کوردەکانی هەمو گۆشەو قوژبنێکی ئەم جیهانەی کردە ئۆگرو ئەوینداری دەنگی... ئێستا بەرنامەی زۆر لەکەناڵەکانی رادیۆ، تەلەفزیۆن و کەناڵەکانی مۆسیقا بەئاوازو دەنگی ئەو دەکرێنەوە.
فاتیمە عیسا کە یەکێک بو لەو ژنە بەدەگمەن دەنگبێژانەی رادیۆ دەنگی "یەریڤان"، لەغەریبی و لەشاری (کراسندۆر) کۆچی دوایی کرد. ئاژانسی نوچەگەهانی فورات ساڵی 2008 وتوێژێکی لەگەڵ ئەو ژنە دەنگبێژە ئەنجامدابو.
فاتیمە عیسا ساڵی 1934 لە گەورەترین مەنفای کورد چاوی بۆ ژیان هەڵێنا. لەگوندی "ئەرزەگین"ی ئازەربایجان لەدایکبو. چەند ساڵ دواتر پاش ئەوەی سۆڤیەت لەبەر یەک هەڵوەشایەوە، ئەرمەنستان نزیکەی پەنجا هەزار کەسی لەو شوێنانە دور خستەوە کە بنەماڵەی فاتیمە عیساش لەناویاندا، ناچاری کۆچی زۆرەملێ کران... دوایی لە گوندی "هەمزەلی"ی ئەرمەنستان درێژەیان بەژیان دا. فاتیمە تەنیا لەناو مەنفا، توندوتیژی و گوشاری دەسەڵاتدا گەورە نەبو، لەهەمانکاتدا سێبەری کەلتورێکی باوکسالاریشی بەسەرەوە بو.

بیانیه جمعی از فعالان کرد:
بیش از هفت ماه از آغاز جنبشی اجتماعی و نوین در ایران که به جنبش سبز شهرت یافته، می گذرد. جنبش کم نظیری که به یمن بهره برداری خلاقانه از امکانات وسیع و جدید ارتباطات جمعی؛ همچون شبکه های اینترنتی، تصویر برداری آماتور توسط دوربینهای موبایل، شبکه های تلویزیونی ماهواره ای و غیره، به سرعت فضاهای مجازی و خبری را اشغال کرده و خود را به جهانیان معرفی نموده است. تکنولوژی نوین از هر ایرانی یک رسانه ساخته و عملا هر شهروند رسانه ای و غیر رسانه ای را عضو یک شبکه فراگیر اجتماعی کرده است. یکی از ویژگی های این شبکه اجتماعی تنوع هویت اعضای آن است، و چنانچه این تنوع و تفاوتها کاملا به رسمیت شناخته شده و مورد توافق و احترام متقابل قرار گیرد، در آینده جهت تحقق اهداف آن مفیدتر خواهد بود.

ئا: سەلاحەدین بایەزیدی

یەکێک لەو کتێبە گرنگانەی لەو ساڵانەی دواییدا سەبارەت بەئێران و جولەکە کوردەکان لەئیسرائیل بڵاو کراوەتەوە، لێکۆڵینەوەیەکە کە لەلایەن دکتۆر ئۆراهام (خەلیل) کۆهەن، لەزانکۆی عیبری ئۆرشەلیم چاپ و بڵاو کراوەتەوە.

کتێبی ئاماژەپێکراو کۆمەڵێک توێژینەوە دەگرێتە خۆ کە سەبارەت بەکەلتورو پەروەردەی جولەکەکان لەئێران ئەنجام دراوە و سەنتەری لێکۆڵینەوەی "ئیبنی سەوا" لەئۆرشەلیم، کەناوی دوهەم سەرۆک کۆماری ئیسرائیلی لێنراوە، پشتگیری لێکردوە.

ئۆراهام، نوسەری کتێبەکە، خۆی لەشاری کرماشان لەدایک بوە و ساڵانێکی دورو درێژ لەئیسرائیل بەڕێوەبەر بوە و تێزی دۆکتۆراکەی لەسەر ئەو قوتابخانانەیەی ئێرانە کە ئالیانس بون و نرخێکی زانستی تایبەتی هەیە.

ئەحمەد ئاڵتان

لەتورکیەوە؛ سەلاحەدین بایەزیدی

لەڕێگەی دەرکردنی حوکمێکەوە وڵاتێکیان لەت و پەت کرد. لەپێناو ئەمەشدا هێندە بەپەلە بون کە ئەو یاسایەی دەڵێ "ئەو بڕیارەی بیانوەکانی نەنوسرابێ، ئاشکرا ناکرێ" پێشێل کرا.

ئایا بڕوا بە دادگایەکی دەستوری بنەڕەتی دەکەین کە دەستوری بنەڕەتی پێشێل دەکات؟

کوردەکانیان لەسیاسەت دەرهاویشت. کوردەکان بچنە کوێ، بڕوا بە کێ بکەن؟

بەساڵان ئەم مرۆڤانەتان چەوساندەوە، بەساڵان ئەشکەنجەتان کردن، لەشەقامەکان تەقەتان لێکردن، گوندەکانی ئەوانتان سوتاند، ماڵەکانی ئەوانتان کاول و زمانی ئەوانتان قەدەغە کرد.

هەر بەس نەبو؟

ئاژانسە فەرمیەکانی ئێران زۆر بەگەرم و گوڕی وێنەی ئەو خوێندکارەیان بڵاو کردەوە کە گۆیا بە جلی ژنانەوە گیراوە. ئاژانسی دەنگوباسی "فارس"ی نزیک لەدەوڵەت، دەڵێ، مەجید تەوەکولی لەڕۆژی خوێندکاردا کاتێ کە هەوڵیداوە رابکات، قۆڵبەست کراوە و لەبەرامبەردا هەندێک لایەنیش دەڵێن کە وێنەکان دەستکردن یاخود پێیان وایە بەزۆر جلوبەرگی ژنانیان لەبەر کردوە.

ئەو هەواڵە، روداوی هاوشێوەی ئەبولحەسەنی بەنی سەدر، یەکەم سەرۆک کۆماری ئیسلامی ئێرانمان دێنێته بیر کە گۆیا لەجل و بەرگی ژناندا، لە ئێران رایکردوە و خۆی رزگار کردوە. سەبارەت بە راستی و ناڕاستی راکردنەکەی بەنی سەدریش بەجلی ژنانەوە رای جیاواز هەیە. کۆمەڵێک رەتی دەکەنەوە و کۆمەڵێک دانی پیا دەنێن. بەنی سەدر خۆی لەوتوێژێکدا هەواڵەکە بەهەڵبەستراو لەقەڵەم دەدا و دەڵێ ئەو قسانە لەلایەن فەخرەدین حیجازی و جەلالەدین فارسی و بەفەرمانی راستەوخۆی خومەینی بڵاو کرایەوە.

AVESTA / Selahedîn Beyazîdî - Elî Esmîn yek ji qurbanên kîmyabarankirina bajarê Helebceyê piştî 21 sal jiyan li Iranê, roja înê diya xwe hembez kir...  

بەرهەمی پائۆلۆ دالپۆنتێ [Paolo Dalponte]، کاریکاتێریستی ئیتالی

لەتورکیەوە: سەلاحەدین بایەزیدی

رۆژی یەکشەممەی رابردو (29 ــ 11 ـ 2009)، لە سویسرا خەڵکی ئەو وڵاتە لەراپرسیەکدا دەنگیان بەقەدەغەکردنی منارە دا و حکومەتی تورکیا کاردانەوەیەکی توندی نیشاندا. ئەوە لەکاتێکدایە پرۆتستانەکانی تورکیا لە ئەنقەرە فرۆشگایەکیان کردبوه جێگەی رازو نیاز، بەهۆی ئەوەی تورکیا رێگەی پێنەدابون کلێسە دروست بکەن. هەروەها لەماوەی ساڵی رابردودا، لانیکەم پانزه هێرشی جۆراوجۆر کرایە سەر کلێسەکان.

لەوڵاتی تورکیا دوابەدوای قەتڵوعامی چەند مەسیحیەک لەوەشانخانەی "زیرڤە"، کوشتنی راهیبەکان و دواجار تیرۆری هرانت دینک، هێرش بۆ سەر کلێسەکان پەرەی سەند. لەم چوار ساڵەی دواییدا، لەڕێگەی هێرشی جۆراوجۆرەوە، رێگە نادرێ پرۆتستانەکان کلێسە دروست بکەن. هەروەها پرۆتستانەکان بەهۆی ئەوەی کە خاکیان پێنەدرا تا کلێسە بنیات بنێن، پەنایان بۆ دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا برد.

پرۆتستانەکان کە هیچ شوێنێک بۆ نوێژکردن بەدیناکەن، ناچارن لەئەپارتمانێکی کرێدا یان لەناو فرۆشگاکاندا، ئەرکە ئاینیەکانیان بەجێ بێنن. لەو شوێنانەش، پرۆتستانەکان هیچ ئاسایشێکی ئەوتۆیان نییەو بەردەوام روبەڕوی هەڕەشەو هێرش دەبنەوە.

سەلاحەدین بایەزیدی

ئەمساڵ خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو بەخشرایە باراک ئۆباما و شەپۆلێک لەناڕەزایی و بەتایبەت نارەزایی چەپە کلاسیکەکانی بەدوای خۆیدا هێنا.

سەلاحەدینی موهتەدی یەکێک لەو کەسانە بو کە وەک هاوڵاتیەکی نوبڵ و کورد، چەند ئامۆژگارییەکی عەرزی کۆمیتەی نو‌بڵ بۆ ئاشتی کرد و لەتوێی وتارێکدا کە لەکوردستانی نوێ بڵاو کرایەوە، جیهانی سەردەمی بەتابلۆیەکی سامناک وەسف کرد کە "هاواری لێقەوماوانی عالەم لەناو دونیای ئاشتی جیهانیدا دەبێتە نوزەیەک و ئەو جار بەیەکجاری کپ دەکرێت. لەناوەڕاستی ئەم جیهانە خۆش و گەش و پڕ لەئازادییەدا، لەسەرە زێڕینەکەی ئەڵفرێد نۆبڵ زەردەخەنەیەکی وەک (بزەی ژۆکۆند) لەسەر لێوانە و سەیری جیهان دەکات."

مانگێک دوای ئەم وتارەو لەهەمان رۆژنامەدا پاش ئەوەی هەواڵی رۆیشتنی مام جەلال بۆ ئێران ئەویش بەشێوەیەکی ئاڵۆزو پڕ لەنهێنی بڵاو بویەوە، سەلاحەدینی موهتەدی پێشنیاری ئەوەی کرد خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی بە مام جەلال بدرێت. موهتەدی پێی وایە مام جەلال دەبێتە ئەو کەسەی رۆحی چەند کەسی نەجات داوە و یەکێک لەو رێبەرە گەورانەی دونیایە کە شایستەی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتییە.^*

کەمتر پەنابەرێک هەیە رۆژانە سەیری سندوقی پۆستەکەی نەکات و هەمو جارێکیش بەبینینی نامەیەکی زەرد دڵی رانەچڵەکێ، بەتایبەت لەقۆناغی ئێستادا کە دۆخی پەنابەری لەوڵاتانی ئەوروپا بەگشتی ئەستەم بوە، زۆربەی هەرە زۆری پەنابەرەکان چاوەڕوانی وڵامی نێگەتیڤ دەکەن تا وڵامی پۆزەتیڤ.

سامان عەبدولخالق مستەفا رۆژی جەژنی قوربان وەک هەمو رۆژەکانی دی، سەردانی سندوقی پۆستەکەی دەکا، بەبینینی نامەیەک سەڕی سوڕ نامێنێ، چونکە وەک خۆی دەڵێ "چاوەڕوانی دەکرد نامەیەکی لەو جۆرەی بۆ بێت" و پێشتریش بەهاوڕێکانی گوتبو کە من لەم رۆژانەدا نێگەتیڤم بۆ دێ. بەڵام ئەو پێی سەیرە رێک لەو رۆژەدا نێگەتیڤی بۆ هاتوە و بەپێکەنینەوە دەڵێ "ئەوە جێژنانەی سویسرایە بۆ من."

وتوێژی رۆژنامەی (تورکیا) لەگەڵ موراد قەڕەیڵان

سازدانی؛ عوسمان ساغرلی

وەرگێڕانی لەتورکیەوە؛ سەلاحەدین بایەزیدی

24 کاتژمێر پاسەوانی لەخاڵی پشکنین

بەساڵانە، بارەگاو شوێنی حەوانەوەی پەکەکە واتە قەندیل، لەروی جوگرافی و سروشتەکەیەوە، بە "هەکاری" دەشوبهێندرێ. ئەوانەی بیانەوێ بچنە قەندیل، بەو ژمارە زۆری دێهاتیەکانیشەوە، پێویستە خاڵی پشکنینی "کۆرتەک" دەرباز بکەن کە بیست و چوار کاتژمێر لەلایەن چەکدارانی پەکەکەوە پارێزگاری لێدەکرێ. ئەو کەسانەی گومانیان لێ بکرێ، لەلایەن هەپەگە (باڵی سەربازی پەکەکە) ئاستەنگیان بۆ دروست دەکرێ.

لەناو ئەو وڵاتانەی کوردستانیان بە سەردا دابەشکراوە، رۆژنامەنوسان بەتایبەتی و رۆشنبیرانی فارس بەگشتی نامەسئولانەتر هەڵسوکەوتیان کردوە بە نیسبەت چینی نوخبەی عەرەب و تورک. ئەوان جگە لەوەی بایکۆتی پرسی کوردو دۆزە رەواکەیان کردوە، هەر جار ناجارێ، مستێک خۆی بەسەر برینی جەستەی کورددا دەکەن. لە دیموکراتترین مرۆڤەکانیاندا هەمیشە کۆمەڵێک هێڵی سور هەیە و رۆژنامەنوس هەرە پێشکەوتو و ئازادیخوازەکانیان تەنیا لەحاڵەتێکدا دیموکراتن کە کورد وەک گوێڕایەڵ و برای بچوکی خۆیان ببینن نەک وەک کوردێک کە داکۆکی لەناسنامەی خۆی دەکا. ئەوان کوردێکیان دەوێ گوێ لە قسەیان بگرێ و کاتێک کە گوتیان "ئێران"، خوێن لەدەمارەکانیدا بکوڵێ و هەست بەشانازی بکا.

ئەوە لەرۆژنامەنوس و رۆشنبیرەکانی ناوخۆیان کە بەبیانوی جۆراوجۆر كڕو کپ و بێدەنگن و ئەوەش لەوانەی هەندەرانیان کە هەر لە فڕۆکەخانەی "میهرئاباد" دور دەکەونەوە، نیوەی ئاسیا بە ئێران دەبینن. رەخنە لە کورد دەگرن گۆیا لە ناو خەون دا دەژی و بیر لە کوردستانی گەورە دەکاتەوە، بەڵام رەخنە لە خۆیان ناگرن کە نیوەی پارزەمینی ئاسیا لەو لاوە تا چین و لەو لاشەوە تا وڵاتانی بەڵکان دەکەن بە بەشێک لە ئێرانی گەورە. ئێمە لە خەونەکانماندا باس لە خاکێک دەکەین کە هەمو دانیشتوانی کوردن، بەڵام ئەوان باس لە خاکێک دەکەن کە تەنانەت فارسێکی لێ ناژیت. دواجاریش ئێمە تاوانبارین بە جیاخوازی و مافی خۆمانە لە سێدارە بدرێین و ئێمەش مەزلومانە دەپاڕیینەوە کە تکایە وامان پێمەڵێن.

وتوێژی رۆژنامه‌ی (ته‌ڕه‌ف) له گه‌ڵ نێچیرڤان بارزانی

له‌تورکییه‌وه؛ سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

نێچیرڤان بارزانی، یه‌کێک له که‌سایه‌تیه‌ سه‌ره‌کیه‌کانی ناو هه‌رێمی کوردستانی عێراق، ئه‌م لێدوانانه‌ی به "ئامبه‌رین زه‌مان" راگه‌یاند؛ په‌كه‌که هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ی ئه‌نجامدا، به‌ڵام پرۆسه‌ی گه‌ڕانه‌وه بۆ ماڵ به‌رده‌وامه. سه‌رۆک وه‌زیرانی پێشوی کوردستانی عێراق نیچیرڤان بارزانی هاتنه خواری په‌كه‌که‌ی له چیاکان به پرۆژه‌یه‌ک وه‌سف کرد که هیوای لای هه‌مو که‌سێک ئه‌فراندوه. به بیریشی هێنایه‌وه سوپای تورک ناتوانێ له رێگه‌ی سه‌ربازییه‌وه، کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکات. ئێمه ئه‌م پڕۆژه‌یه‌مان له گه‌ڵ راوێژکاری میت، ئه‌مره تانه‌ر پێش خست. به رای بارزانی، هه‌ڵوێستی په‌که‌که سه‌باره‌ت به‌ گه‌ڕانه‌وه بۆ ماڵ، تا دوا راده چه‌وت بو. شێوازگه‌لی دنه‌ده‌ر، زیانیان به پێڤاژۆی چاره‌سه‌ری گه‌یاند و بیانویه‌کی دیکه‌ی دایه ده‌ست ناحه‌زانی ئاشتی. په‌که‌که به خۆنواندن، هه‌ڵه‌یه‌کی مێژویی ئه‌نجامدا، به‌ڵام پڕۆژه‌که‌ به‌رده‌وامه.

له‌میانه‌ی سه‌ردانی مێژویی وه‌زیری کاروباری ده‌ره‌وه‌ی تورکیا ئه‌حمه‌د داود ئۆغڵو بۆ هه‌رێمی کوردستانی عێراق که هه‌ینی رابردو کۆتایی پێهات، نێچیرڤان بارزانی یه‌كێک له ناوه گرنگه‌کانی هه‌ڕیمی فیدڕاڵی کورد و سه‌رۆک وه‌زیرانی پێشو، بۆ رۆژنامه‌ی "ته‌ڕه‌ف" دوا. بارزانی وێڕای ئه‌وه‌ی به ئینگلیزییه‌کی ره‌وان قسه ده‌کا، له وتوێژه‌که‌ماندا وه‌رگێڕی به کار هێنا. ناوبراو جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه کرده‌وه که قۆناغی گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌ندامانی په‌که‌که به‌رده‌وام ده‌بێ به‌ڵام ئاماژه‌ی به‌وه‌ش کرد ئه‌و "دوژمنانه" هه‌ن که ده‌یانه‌وێ پێڤاژۆکه لاڕێ بکه‌ن. پرسیارمان کرد "دوژمنه‌كان" کێن، به‌ڵام خۆی له ورده‌کارییه‌کان دزییه‌وه. به گوێره‌ی ئه‌و سه‌رچاوانه‌ی له نزیکه‌وه قۆناغه‌که ده‌شۆپێنن، له ناو په‌که‌که‌دا مشتومڕی زۆر توند سه‌باره‌ت به‌و روداوانه له ئارا دایه.

 ئا؛ سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

ئه‌ندامی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کۆما جڤاکێن کوردستان بۆ رۆژنامه‌ی (تریبون دۆ ژنێڤ^*) که به زمانی فه‌ڕه‌نسی له ژنێڤ ده‌رده‌چێ، جه‌ختی کرده‌وه "درێژکردنه‌وه‌ی قۆناغی بێ چالاکی، په‌یوه‌ندی به‌ هه‌ڵسوکه‌وتی تورکیاوه هه‌یه". سه‌باره‌ت به چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌ی کورد و وازهێنانیان له چه‌کیش، قه‌ڕه‌یڵان به‌مجۆره هاته ئاخاوتن؛ "پێویسته رێگه به ئۆتۆنۆمیه‌کی سیاسی، فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی بده‌ن بۆ کورده‌کان. بۆ نمونه ده‌کرێ ئه‌مه‌ له چوارچێوه‌ی په‌رله‌مانێکدا بێ."

له‌درێژه‌دا، قه‌ڕه‌یڵان به‌مجۆره وه‌ڵامی "گابریه‌ل دانزاس"، په‌یامنێری رۆژنامه‌ی (تریبون دۆ ژنێڤ)ی دایه‌وه:

له‌تورکییه‌وه؛ سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

سه‌رۆکی نوێی حکومه‌تی باکوری عێراق به‌رهه‌م ساڵح که دو هه‌فته‌یه‌که به‌رپرسیارێتی گرتۆته ئه‌ستۆ، له ماڵه‌که‌ی خۆیان له سلێمانی بۆ رۆژنامه‌ی حورییه‌ت دواو بۆچونی خۆی له مه‌ڕ قۆناغی نوێ ده‌ربڕی.

ساڵح، پشتگیری له کرانه‌وه‌ی دیموکراسیانه‌ی حکومه‌تی تورکیا ده‌کا، به‌ڵام له هه‌مانکاتدا رایگه‌یاند ده‌ستوه‌ردان له پیڤاژۆی هه‌نوکه‌ی تورکیا له لایه‌ن کورده‌کانی باکوری عێراقه‌وه، ئاسته‌نگی ده‌خاته به‌رده‌م کاروباره‌کان.

ساڵح گوتی‌ "کورده‌کان بۆ تورکه‌کان مه‌ترسی نین، به‌ڵکه نرخێکی هاوبه‌شن". ساڵح داکۆکی له‌وه کرد که مه‌حاڵه په‌که‌که به شێوازی سه‌ربازی له چیاکان بێته خوارو تێکۆشانی خۆیان له گه‌ڵ سه‌دام حسێنی به نمونه هێنایه‌وه و گوتی "ده‌بێ گوشار بێنین بۆ ئه‌وه‌ی قه‌ناعه‌ت به په‌که‌که بکه‌ین که چاره‌سه‌ری به چه‌ک ناکرێت." له درێژه‌دا به‌رهه‌م ساڵح به‌مجۆره وڵامی پرسیاره‌کانمانی دایه‌وه.

كۆتاییه‌كانی سێپته‌مبه‌ر و سه‌ره‌تاكانی ئۆكتۆبه‌ری هه‌مو ساڵێك، وه‌رزی ترێ لێکردنه‌وه له سویس ده‌سپێده‌کا که نزیکه‌ی بیست رۆژ ده‌خایه‌نێ. کانتۆنی ڤالێ که ده‌که‌وێته باشوری سویسه‌وه، به به‌رهه‌مه کشتوکاڵیه‌کانی له به‌روبومی ماڵاته‌وه بگره تا میوه و سه‌وزه‌ به‌ناوبانگه و یه‌کێکه له‌و کانتۆنانه‌ی پشت به ئابوری کشتوکاڵ ده‌به‌ستێ. ترێ به‌شی هه‌ره زۆری زه‌وییه کشتوکاڵییه‌کانی به‌خۆیه‌وه ته‌رخانکردوه و زۆربه‌ی هه‌ره زۆری (ترێ)که‌ش بۆ دروستکردنی جۆره‌کانی شه‌ڕاب به‌كار دێت.

جگه له‌وه‌ی بونی ترێ و مه‌زراکانی، تایبه‌تمه‌ندییه‌کی گرنگی به‌ کانتۆنی (ڤالێ) به‌خشیوه، له هه‌مانکاتدا زۆر که‌س و به‌تایبه‌ت بیانیه‌کانی له بێکاری رزگار کردوه، ئه‌گه‌رچی کارکردن له مه‌زراکانی ترێدا کاتییه و هه‌مو وه‌رزه‌کانی ساڵ به‌رده‌وام نابێ، له گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بۆ ئه‌وانه‌ی ساڵێک له‌و کانتۆنه‌ به‌دوای کاردا ده‌گه‌ڕێن، هه‌ڵمه‌تێکی باشه. له کاتی ترێ لێکردنه‌وه‌دا، زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی بێکار بون، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بۆ چه‌ند رۆژێکیش بێت، ده‌چنه سه‌ر کار. کرێکارانی ترێ، زۆربه‌یان له پورتوگاڵی، وڵاتانی ئه‌وروپای رۆژهه‌ڵات و وڵاتانی ئاسیا و له‌ناویشیدا کورده‌کان پێکدێن. که‌م وا هه‌یه سویسیه‌کان مل بده‌نه به‌ر ئه‌و کاره، مه‌گه‌ر موچه‌که هی خۆیان بێ یان ته‌نها رۆژێک و دوان بچنه سه‌ر کار.

له‌تورکییه‌وه؛ سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

بۆچی شڤان په‌روه‌ر

کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان، ئه‌و کێشانه‌ن له‌ناوخۆیاندا حیکایه‌تی زۆر له مرۆڤه‌کان و به گشتیش درامای مرۆ هه‌ڵده‌گرن. هه‌ندێکجار که ده‌ڕوانینه ئه‌و کێشه گه‌ورانه، له‌ناویاندا به نه‌بینینی "مرۆڤ"، روبه‌ڕوی ئاسته‌نگی ده‌بینه‌وه. ده‌توانم بڵێم شڤان په‌روه‌ر، گۆرانیبێژی هه‌ره پێشه‌نگی کورده. کورده‌کان به‌ ده‌یان ‌ساڵه به سه‌رسامیه‌وه گوێ له ئاواز و گۆرانیه‌کانی ده‌گرن. ئه‌م هونه‌رمه‌نده گه‌وره‌یه (34) ساڵی ره‌به‌قه، دور له‌وڵاته‌که‌ی، دور له زێد و که‌س و کاره‌که‌ی، له مه‌نفا ده‌ژی. له‌وانه‌یه "کرانه‌وه به‌ڕوی کورد" له‌مدواییانه‌دا، ئه‌و له ئاڵمانیاوه بگه‌ڕێنێته‌وه بۆ وڵاته‌که‌ی. یه‌که‌مین ئاماژه‌ش بۆ ئه‌مه، له‌لایه‌ن ئه‌ردۆگانه‌وه درا. ئه‌ردۆگان له قسه‌کانیدا له دیاربه‌کر، سه‌باره‌ت به کرانه‌وه‌ی به‌روی کورد دا گوتی؛ تورکیا نه‌یتوانی له گه‌ڵ مێژوی خۆیدا ئاشت بێته‌وه. زۆر شڤان و جوان له دایکیان دابڕان." شڤان په‌روه‌ر له ئه‌نقه‌ره بۆته ناوێکی سه‌مبۆلیک له پڕۆسه‌ی کرانه‌وه به‌ڕوی کورددا. له ئه‌نیستیتۆی کورد له پاریس، قسه‌مان له سه‌ر سه‌ربورده تایبه‌تیه‌کانی، پرسی کورد و کرانه‌وه به‌ڕوی کورد دا کرد.

له تورکیه‌وه؛ سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

کاڕلسۆن سه‌رکونسوڵگه‌ری پێشوی سۆید و شاره‌زا له پرسی کورد، رایگه‌یاند کورده‌کان به‌ هۆی ئه‌وه‌ی سه‌رۆکێکی وه‌ک ئاتاتورکیان نه‌بوه، نه‌یانتوانیوه ده‌وڵه‌تێکی گه‌وره دابمه‌زرێنن که کورده‌کانی تورکیاش بگرێته ناو خۆ.

سه‌رکونسوڵگه‌ری پێشوی سوید له ئه‌سته‌نبوڵ، ئینگمار کاڕلسۆن، به کتێبه‌کانی له‌سه‌ر تورکیا، کورده‌کان و ئیسلام به‌ناوبانگه. له‌چه‌ند رۆژی رابردودا که مژاری کرانه‌وه به‌ڕوی کورد دا له تورکیا گه‌رم بو، له میانه‌ی سمینارێک دا له ژێرناوی "کێشه‌ی کورد و نه‌ته‌وه‌په‌رستی" له زانکۆی فه‌رهه‌نگ، هه‌ڵسه‌نگاندنه‌کانی خۆی خسته رو و دوابه‌دوای کۆبونه‌وه‌که‌ش وه‌ڵامی پرسیاره‌کانی رۆژنامه‌ی "ئاکشام"ی دایه‌وه.

بارزانیستان

کارڵسۆن ئاماژ‌ه‌ی به‌وه کرد تورکیا، دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێکی کوردی له باکوری عێراق به مه‌ترسیه‌ک بۆ سه‌ر یه‌کپارچه‌یی وڵاته‌که‌ی خۆی ده‌زانێ و گوتی "کورده‌کان ئاتاکوردێکی وه‌ک ئاتاتورکی تورکه‌کانیان نییه. هیچکام له سه‌رکرده‌کانی کورد، داکۆکی له فیکری پان کوردیزم ناکه‌ن و هه‌مو کورده‌کان ناخه‌نه ژێر چه‌تری خۆیانه‌وه. ئه‌مڕۆکه له باکوری عێراق دو ده‌وڵه‌تی جیاواز به‌ناوی تاڵه‌بانیستان و بارزانیستان هه‌یه.

وتوێژی رۆژنامه‌ی (ته‌ڕه‌ف) له گه‌ڵ ئیسماعیل بێشکچی

له‌تورکییه‌وه؛ سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

نه‌شه دوزه‌ل؛ له مه‌ر بێ ده‌نگ کردنی چه‌که‌کان بۆ هه‌تا هه‌تایه، وا هه‌ست ده‌کرێ پێش هه‌مو شتێک په‌یماننامه‌یه‌کی دو لایه‌نه هه‌یه. ده‌وڵه‌ت ده‌ڵێ "با سه‌ره‌تا په‌که‌که واز له چه‌ک بێنێ"، په‌که‌که‌ش ده‌ڵێ "با سه‌ره‌تا ده‌وڵه‌ت متمانه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی بدات." ده‌بێ فه‌رمۆڵی گه‌یشتن به‌م رێککه‌وتنه چی بێت؟

ئیسماعیل بێشکچی؛ ئه‌گه‌ر به په‌که‌که بگوترێ "واز له چه‌ک بێنه"، زۆر واتادار نییه. به پێچه‌وانه‌وه ئه‌گه‌ر بڵێین "با ده‌وڵه‌ت ئۆپه‌راسیۆنه‌کان رابگرێ"، زێده‌تر واتای هه‌یه. رۆشنبیره‌کان له‌م قۆناغه‌دا داوایان له ده‌وڵه‌ت نه‌کرد ئۆپه‌راسیۆنه‌کانی رابگرێت. ئه‌گه‌ر بێت و ئۆپه‌راسیۆنه‌کان رابگیرێن، مه‌سه‌له‌ی هێرشکردنی په‌که‌که له گۆڕێ نامێنێ. په‌که‌که ماوه‌یه‌ک له‌مه‌وبه‌ر سێ چوار جار ئاگربه‌ستی راگه‌یاند، لێ ده‌وڵه‌ت به‌رده‌وام بو له سه‌ر ئۆپه‌راسیۆنه‌کانی. ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت ئۆپه‌راسیۆنه‌کان بوه‌ستێنێ، په‌که‌که ئاگربه‌ست هه‌ڵناوه‌شێنێته‌وه.

له‌لایه‌که‌وه (د.ت.پ) بۆ مه‌سه‌له‌ی چاوپێکه‌وتن له گه‌ڵ‌ حکومه‌ت، هێما بۆ ئۆجه‌لان ده‌کا، له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه (ج.ه.پ) و (م.ه.پ) دژایه‌تی خۆیان به هه‌مو شێوه‌یه‌ک به‌رامبه‌ر به‌کرانه‌وه‌ی دیموکراتیک ده‌رده‌بڕن. ئه‌گه‌ر (ج.ه.پ) و (م.ه.پ) به‌مجۆره دژی چاره‌سه‌ری بوه‌ستن، ئایا پارتی داد و گه‌شه‌پێدان ده‌توانێ هه‌نگاوی پێویست بنێت؟

بێگومان ئه‌مه ته‌گه‌ره ده‌خاته به‌رده‌م پراکتیزه‌کردنی سیاسه‌ته‌کانی حکومه‌ت، به‌ڵام به‌ڕای من کرانه‌وه به‌ڕوی کورد دا هه‌ر چۆنێک بێ، به‌رده‌وام ده‌بێت. (ج.ه.پ) پێی وایه کرانه‌وه به‌روی کورد، پرۆژه‌ی ئه‌مریکایه که بانگه‌شه‌یه‌کی زۆر چه‌وته.

بۆچی چه‌وته؟

چونکه چاوگه‌ی کێشه‌ی کورد، سیاسه‌تی هه‌شتا ساڵه‌ی ئاسیمیلاسیۆن و نکۆڵیه که ده‌‌وڵه‌ت په‌یڕه‌و و جێبه‌جێی کردوه. ئێستا ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت واز له سیاسه‌تی هه‌شتا ساڵی رابردو بێنێ و خودان هه‌ڵوێستێکی دیموکراتیانه بێت، ئایا ده‌بێ ته‌نیا له‌لایه‌ن ئه‌مریکاوه ته‌ڵقینی پێ کرابێ؟ ئایا ئه‌وه ‌مریکا بو له ساڵانی 1920 دا گوتی مافی کورده‌کان پێشێل بکه‌ن؟ بڕوانن.... له تورکیا ده‌وڵه‌ت پاڵپشت به ئیراده‌ی خۆی ده‌توانێ واز له سیاسه‌تی ئاسیمیلاسیۆن بێنێ.