دیالۆگ

مافی سه‌رجه‌م نووسراوه‌كانی ناو ئه‌م وێبلاگه‌ پارێزراوه. بۆ په‌یوه‌ندی: bayezidi.s@orangemail.ch

جولەکەکانی کرماشان؛ لەسەرەتای سەدەی نۆزدەهەمەوە تا کۆتاییەکانی جەنگی دوهەمی جیهانی

israil.kirmashan

ئا: سەلاحەدین بایەزیدی

یەکێک لەو کتێبە گرنگانەی لەو ساڵانەی دواییدا سەبارەت بەئێران و جولەکە کوردەکان لەئیسرائیل بڵاو کراوەتەوە، لێکۆڵینەوەیەکە کە لەلایەن دکتۆر ئۆراهام (خەلیل) کۆهەن، لەزانکۆی عیبری ئۆرشەلیم چاپ و بڵاو کراوەتەوە.

کتێبی ئاماژەپێکراو کۆمەڵێک توێژینەوە دەگرێتە خۆ کە سەبارەت بەکەلتورو پەروەردەی جولەکەکان لەئێران ئەنجام دراوە و سەنتەری لێکۆڵینەوەی "ئیبنی سەوا" لەئۆرشەلیم، کەناوی دوهەم سەرۆک کۆماری ئیسرائیلی لێنراوە، پشتگیری لێکردوە.

ئۆراهام، نوسەری کتێبەکە، خۆی لەشاری کرماشان لەدایک بوە و ساڵانێکی دورو درێژ لەئیسرائیل بەڕێوەبەر بوە و تێزی دۆکتۆراکەی لەسەر ئەو قوتابخانانەیەی ئێرانە کە ئالیانس بون و نرخێکی زانستی تایبەتی هەیە.

درێژه‌ی بابه‌ت...

راکردن بەجلی ژنان

ئاژانسە فەرمیەکانی ئێران زۆر بەگەرم و گوڕی وێنەی ئەو خوێندکارەیان بڵاو کردەوە کە گۆیا بە جلی ژنانەوە گیراوە. ئاژانسی دەنگوباسی "فارس"ی نزیک لەدەوڵەت، دەڵێ، مەجید تەوەکولی لەڕۆژی خوێندکاردا کاتێ کە هەوڵیداوە رابکات، قۆڵبەست کراوە و لەبەرامبەردا هەندێک لایەنیش دەڵێن کە وێنەکان دەستکردن یاخود پێیان وایە بەزۆر جلوبەرگی ژنانیان لەبەر کردوە.

ئەو هەواڵە، روداوی هاوشێوەی ئەبولحەسەنی بەنی سەدر، یەکەم سەرۆک کۆماری ئیسلامی ئێرانمان دێنێته بیر کە گۆیا لەجل و بەرگی ژناندا، لە ئێران رایکردوە و خۆی رزگار کردوە. سەبارەت بە راستی و ناڕاستی راکردنەکەی بەنی سەدریش بەجلی ژنانەوە رای جیاواز هەیە. کۆمەڵێک رەتی دەکەنەوە و کۆمەڵێک دانی پیا دەنێن. بەنی سەدر خۆی لەوتوێژێکدا هەواڵەکە بەهەڵبەستراو لەقەڵەم دەدا و دەڵێ ئەو قسانە لەلایەن فەخرەدین حیجازی و جەلالەدین فارسی و بەفەرمانی راستەوخۆی خومەینی بڵاو کرایەوە.

درێژه‌ی بابه‌ت...

خەڵاتی نوبڵ بۆ بارزانی و تاڵەبانی!

b.talebaniسەلاحەدین بایەزیدی

ئەمساڵ خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو بەخشرایە باراک ئۆباما و شەپۆلێک لەناڕەزایی و بەتایبەت نارەزایی چەپە کلاسیکەکانی بەدوای خۆیدا هێنا.

سەلاحەدینی موهتەدی یەکێک لەو کەسانە بو کە وەک هاوڵاتیەکی نوبڵ و کورد، چەند ئامۆژگارییەکی عەرزی کۆمیتەی نو‌بڵ بۆ ئاشتی کرد و لەتوێی وتارێکدا کە لەکوردستانی نوێ بڵاو کرایەوە، جیهانی سەردەمی بەتابلۆیەکی سامناک وەسف کرد کە "هاواری لێقەوماوانی عالەم لەناو دونیای ئاشتی جیهانیدا دەبێتە نوزەیەک و ئەو جار بەیەکجاری کپ دەکرێت. لەناوەڕاستی ئەم جیهانە خۆش و گەش و پڕ لەئازادییەدا، لەسەرە زێڕینەکەی ئەڵفرێد نۆبڵ زەردەخەنەیەکی وەک (بزەی ژۆکۆند) لەسەر لێوانە و سەیری جیهان دەکات."

مانگێک دوای ئەم وتارەو لەهەمان رۆژنامەدا پاش ئەوەی هەواڵی رۆیشتنی مام جەلال بۆ ئێران ئەویش بەشێوەیەکی ئاڵۆزو پڕ لەنهێنی بڵاو بویەوە، سەلاحەدینی موهتەدی پێشنیاری ئەوەی کرد خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی بە مام جەلال بدرێت. موهتەدی پێی وایە مام جەلال دەبێتە ئەو کەسەی رۆحی چەند کەسی نەجات داوە و یەکێک لەو رێبەرە گەورانەی دونیایە کە شایستەی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتییە.*

درێژه‌ی بابه‌ت...

نێگەتیڤ

Nکەمتر پەنابەرێک هەیە رۆژانە سەیری سندوقی پۆستەکەی نەکات و هەمو جارێکیش بەبینینی نامەیەکی زەرد دڵی رانەچڵەکێ، بەتایبەت لەقۆناغی ئێستادا کە دۆخی پەنابەری لەوڵاتانی ئەوروپا بەگشتی ئەستەم بوە، زۆربەی هەرە زۆری پەنابەرەکان چاوەڕوانی وڵامی نێگەتیڤ دەکەن تا وڵامی پۆزەتیڤ.

سامان عەبدولخالق مستەفا رۆژی جەژنی قوربان وەک هەمو رۆژەکانی دی، سەردانی سندوقی پۆستەکەی دەکا، بەبینینی نامەیەک سەڕی سوڕ نامێنێ، چونکە وەک خۆی دەڵێ "چاوەڕوانی دەکرد نامەیەکی لەو جۆرەی بۆ بێت" و پێشتریش بەهاوڕێکانی گوتبو کە من لەم رۆژانەدا نێگەتیڤم بۆ دێ. بەڵام ئەو پێی سەیرە رێک لەو رۆژەدا نێگەتیڤی بۆ هاتوە و بەپێکەنینەوە دەڵێ "ئەوە جێژنانەی سویسرایە بۆ من."

درێژه‌ی بابه‌ت...

کاروان بەڕێوەیە و رۆشنبیرانی فارسیش لەگوێی گادا خەوتون

tttt
لەناو ئەو وڵاتانەی کوردستانیان بە سەردا دابەشکراوە، رۆژنامەنوسان بەتایبەتی و رۆشنبیرانی فارس بەگشتی نامەسئولانەتر هەڵسوکەوتیان کردوە بە نیسبەت چینی نوخبەی عەرەب و تورک. ئەوان جگە لەوەی بایکۆتی پرسی کوردو دۆزە رەواکەیان کردوە، هەر جار ناجارێ، مستێک خۆی بەسەر برینی جەستەی کورددا دەکەن. لە دیموکراتترین مرۆڤەکانیاندا هەمیشە کۆمەڵێک هێڵی سور هەیە و رۆژنامەنوس هەرە پێشکەوتو و ئازادیخوازەکانیان تەنیا لەحاڵەتێکدا دیموکراتن کە کورد وەک گوێڕایەڵ و برای بچوکی خۆیان ببینن نەک وەک کوردێک کە داکۆکی لەناسنامەی خۆی دەکا. ئەوان کوردێکیان دەوێ گوێ لە قسەیان بگرێ و کاتێک کە گوتیان "ئێران"، خوێن لەدەمارەکانیدا بکوڵێ و هەست بەشانازی بکا.

ئەوە لەرۆژنامەنوس و رۆشنبیرەکانی ناوخۆیان کە بەبیانوی جۆراوجۆر كڕو کپ و بێدەنگن و ئەوەش لەوانەی هەندەرانیان کە هەر لە فڕۆکەخانەی "میهرئاباد" دور دەکەونەوە، نیوەی ئاسیا بە ئێران دەبینن. رەخنە لە کورد دەگرن گۆیا لە ناو خەون دا دەژی و بیر لە کوردستانی گەورە دەکاتەوە، بەڵام رەخنە لە خۆیان ناگرن کە نیوەی پارزەمینی ئاسیا لەو لاوە تا چین و لەو لاشەوە تا وڵاتانی بەڵکان دەکەن بە بەشێک لە ئێرانی گەورە. ئێمە لە خەونەکانماندا باس لە خاکێک دەکەین کە هەمو دانیشتوانی کوردن، بەڵام ئەوان باس لە خاکێک دەکەن کە تەنانەت فارسێکی لێ ناژیت. دواجاریش ئێمە تاوانبارین بە جیاخوازی و مافی خۆمانە لە سێدارە بدرێین و ئێمەش مەزلومانە دەپاڕیینەوە کە تکایە وامان پێمەڵێن.

درێژه‌ی بابه‌ت...

ترێ لێکردنه‌وه له سویس

tireكۆتاییه‌كانی سێپته‌مبه‌ر و سه‌ره‌تاكانی ئۆكتۆبه‌ری هه‌مو ساڵێك، وه‌رزی ترێ لێکردنه‌وه له سویس ده‌سپێده‌کا که نزیکه‌ی بیست رۆژ ده‌خایه‌نێ. کانتۆنی ڤالێ که ده‌که‌وێته باشوری سویسه‌وه، به به‌رهه‌مه کشتوکاڵیه‌کانی له به‌روبومی ماڵاته‌وه بگره تا میوه و سه‌وزه‌ به‌ناوبانگه و یه‌کێکه له‌و کانتۆنانه‌ی پشت به ئابوری کشتوکاڵ ده‌به‌ستێ. ترێ به‌شی هه‌ره زۆری زه‌وییه کشتوکاڵییه‌کانی به‌خۆیه‌وه ته‌رخانکردوه و زۆربه‌ی هه‌ره زۆری (ترێ)که‌ش بۆ دروستکردنی جۆره‌کانی شه‌ڕاب به‌كار دێت.

جگه له‌وه‌ی بونی ترێ و مه‌زراکانی، تایبه‌تمه‌ندییه‌کی گرنگی به‌ کانتۆنی (ڤالێ) به‌خشیوه، له هه‌مانکاتدا زۆر که‌س و به‌تایبه‌ت بیانیه‌کانی له بێکاری رزگار کردوه، ئه‌گه‌رچی کارکردن له مه‌زراکانی ترێدا کاتییه و هه‌مو وه‌رزه‌کانی ساڵ به‌رده‌وام نابێ، له گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بۆ ئه‌وانه‌ی ساڵێک له‌و کانتۆنه‌ به‌دوای کاردا ده‌گه‌ڕێن، هه‌ڵمه‌تێکی باشه. له کاتی ترێ لێکردنه‌وه‌دا، زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی بێکار بون، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بۆ چه‌ند رۆژێکیش بێت، ده‌چنه سه‌ر کار. کرێکارانی ترێ، زۆربه‌یان له پورتوگاڵی، وڵاتانی ئه‌وروپای رۆژهه‌ڵات و وڵاتانی ئاسیا و له‌ناویشیدا کورده‌کان پێکدێن. که‌م وا هه‌یه سویسیه‌کان مل بده‌نه به‌ر ئه‌و کاره، مه‌گه‌ر موچه‌که هی خۆیان بێ یان ته‌نها رۆژێک و دوان بچنه سه‌ر کار.

درێژه‌ی بابه‌ت...

هاوڕێ ته‌نیاکانی (حسێن)

mocahdinسه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

موجاهدینی خه‌لق رێکخراوێک که خۆی زۆر به‌ڕادیکاڵ و شۆڕشگێڕ ده‌زانی، زۆر داماوانه له‌به‌رامبه‌ر هێرشی پۆلیسی عێراقدا ته‌نها دروشمی (الله اکبر)‌و (حسێنی مه‌زلوم)ی بۆ مایه‌وه. له‌مانۆڕی سه‌ربازی به‌تانک و چه‌کی قورس که له‌ له‌شکری ده‌وڵه‌تێکی به‌هێز و پۆشته ده‌چو، تا به‌ڕێوه‌بردنی میتینگی گه‌وره و چاو خه‌ڵه‌تێن له‌سه‌رانسه‌ری جیهان و دواجار دیمه‌نێکی ته‌واو پێچه‌وانه، واته به‌ردگرتن له پۆلیس و به‌رزکردنه‌وه‌ی دروشم. هێرشی پۆلیسی عێراق بۆ سه‌ر موجاهدین و به‌ربه‌ره‌کانیی ئه‌ندامه‌کانی ئه‌و رێکخراوه له‌ماوه‌ی چه‌ند رۆژی رابردودا، هه‌مو رابردوی ئه‌و رێکخراوه‌ی به‌جۆرێک پێچه‌وانه کردوه و هات و هوریای پاڵه‌وانێتیه‌کانیشی تا راده‌یه‌ک پوچه‌ڵ کرده‌وه.

درێژه‌ی بابه‌ت...

رۆژهه‌ڵاتیه‌كان باشوریان خوارد و قه‌له ره‌شه‌كانیش سویسرا

qelereshekanسه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

له‌م رۆژانه‌دا له‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌كی خۆشه‌ویستم له‌شه‌قامه‌كانی "بێرن"دا پیاسه‌مان ده‌كرد، چاوم به‌و پۆستێرانه كه‌وت كه له‌شوێنه‌ گشتیه‌كان هه‌ڵواسرابون و تیایدا چه‌ند قه‌له ڕه‌شه‌یه‌ك هێرشیان كردۆته سه‌ر سویسراو خه‌ریكن ده‌یخۆن. ئه‌و وێنه‌یه یه‌كێكه له‌و زنجیره وێنه و پروپاگه‌نده راسیستیانه‌ی حزبی خه‌ڵكی سویس (SVP). ئه‌و شاره‌ی من لێی ده‌ژیم فه‌ره‌نسی زمانه و بۆیه من بۆ یه‌كه‌مجار وێنه‌ی قه‌له ره‌شه‌كانم له‌شاره ئه‌ڵمانی نشینه‌كانی سویسرا بینی. له‌گه‌ڵ بینینی ئه‌و وێنانه‌دا كتوپڕ مانشێتی گۆڤارێكی باشوری كوردستانم هاته‌وه یاد كه نوسیبوی (رۆژهه‌ڵاتیه‌كان باشوریان خوارد)، له‌گه‌ڵ خۆمدا بیرم له‌وه ده‌كرده‌وه ئه‌گه‌ر رێپۆرته‌ره‌كه، كاریكاتێریست بوایه وێنه‌یه‌كی هاوشێوه‌ی ئه‌و وێنه‌یه‌ی ده‌كێشاوه و چه‌ند رۆژهه‌ڵاتیه‌كی له‌شێوه‌ی جڕوجانه‌وه‌ر نیشانده‌دا كه هێرشیان كردۆته سه‌ر به‌شێك له‌نیشتیمانی خۆیان و خه‌ریكن ده‌یخۆن و له‌ژێره‌وه‌ش ده‌ینوسی؛ نا بۆ هاتنی رۆژهه‌ڵاتیه‌كان. .

حزبی خه‌ڵكی سویسرا كه زۆربه‌ی چه‌په رادیكاڵه‌كان له‌گه‌ڵ نازییه‌كانی ئه‌ڵمانیا به‌راوردی ده‌كه‌ن، پێشتریش كۆمه‌ڵێك پۆستێری بڵاو كردۆته‌وه و تیایدا خه‌ڵكانی په‌ناهه‌نده و ده‌ره‌كی به‌مه‌ڕی ره‌ش وه‌سفده‌كرد و كۆمه‌ڵگای سویسری به‌مه‌ڕی سپی. قه‌ڵه‌ڕه‌شه‌كان و شه‌ڕی مه‌ڕه سپیه‌كان و مه‌ڕه ره‌شه‌كان ته‌نانه‌ت له‌ناو میدیاكانی سویسراش وه‌ك پروپاگه‌نده‌یه‌كی چه‌په‌ڵ و قرێژ باسی لێوه‌ده‌كرێت و په‌نابه‌رێك نییه كه به‌لای ئه‌و وێنانه‌دا تێنه‌په‌ڕێ، زامێك له‌سه‌ر دڵی به‌جێ نه‌مێنێ و كۆمه‌ڵێك بیره‌وه‌ری ناخۆش به‌مێشكیدا گوزه‌ر نه‌كات وه‌ك من كه مانشیتێكی گۆڤاری "جیهان"م بیر هاته‌وه و ژیانی و مه‌ینه‌تییه‌كانی خۆم له‌ئاواره‌ییدا.

درێژه‌ی بابه‌ت...

راپۆڕتێکی نهێنی له‌ژێر سه‌ردێڕی "گرفتی قه‌ومی له‌کوردستان"

selahسه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی‌
بۆ خوێندنه‌وه‌ی ده‌قی ئه‌م راپۆرته به‌ زمانی فارسی‌ ئێره‌ کلیک بکه‌ن
ناوه‌ندی لێکۆڵینه‌وه‌ی فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تیی کۆماری ئیسلامی ئێران راپۆڕتێکی نهێنی له‌ژێر سه‌ردێڕی "گرفتی قه‌ومی له‌کوردستان" بۆ ناوه‌نده‌کانی ژور خۆی به‌رز کردۆته‌وه و تیایدا هۆکاره‌کان، خه‌ساره‌کان و رێگه‌چاره‌ی له‌ڕوانگه‌ی خۆیانه‌وه خستۆته‌‌ رو. کورته‌یه‌ک له‌و راپۆرته پێشتر ده‌ست سایتی خۆرهه‌ڵات نیوز که‌وتبو و بڵاویان کردبۆوه.

له‌پێشه‌کی ئه‌و راپۆرته‌‌دا وێڕای ئاماژه‌کردن به‌وه‌ی که پرسی کورد له‌م چه‌ند ده‌یه‌ی دواییدا بۆته گرنگترین کێشمه‌کێش له‌رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، له‌وڵاتانی تورکیا و عێراق هاوته‌ریب له‌گه‌ڵ سه‌ربه‌خۆیی و دامه‌زراندنی ئه‌و وڵاتانه‌ له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م به‌شێوه‌ی خه‌باتی چه‌کداری ده‌ستی پێکردوه و تا ئێستاش به‌شێوه‌ی جۆراوجۆر به‌رده‌وامه. هه‌روه‌ها دان به‌وه‌شدا ده‌نێ که پاش تێپه‌ڕبونی چه‌ندین ده‌یه، ئه‌م پرسه له‌ناوچه‌کوردنشینه‌کانی ئێران زیاتر په‌ره‌ی سه‌ندوه و نمونه‌كه‌شی به‌ڕێوه‌چونی زیاتر له‌ 22 خۆپیشاندانی ناره‌زایه‌تیه له‌ماوه‌ی 26 مانگدا که زۆربه‌یان هۆکاری سیاسیان له‌پشت بوه.

له‌ڕاپۆرتی ئاماژه‌پێکراودا باس له‌هه‌وڵه‌کانی نفوزی ئه‌مریکا ده‌كرێ له‌ڕێگه‌ی فه‌رهه‌نگی، سیاسی و نیزامییه‌وه و ده‌ڵێ رێبه‌رانی بزوتنه‌وه‌ی قه‌ومیی کورد، ته‌ئکید له‌سه‌ر که‌ڵک وه‌رگرتن له‌م بارودۆخه و هاوکاری زیاتر له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا ده‌که‌نه‌وه له‌پێناو گه‌یشتن به‌ئامانجه‌ قه‌ومیه‌کانیان. له‌مباره‌وه وێڕای ئاماژه‌کردن به‌سایتی "رۆژهه‌ڵات" قسه‌کانی عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان به‌نمونه دێنێته‌وه که داگیرکردنی ئه‌فغانستان و عێراق له‌چوارچێوه‌ی په‌یماننامه‌ی سایکس ـ‌ پیکۆ هه‌ڵده‌سه‌نگێنێ که ئه‌مڕۆکه ئه‌مریکا به‌رپرسی به‌ڕێوه‌ بردنیه‌تی. هه‌ڵبژاردنی مێرکل و سارکۆزی له‌ئه‌ڵمانیا و فه‌ره‌نسا، هێژمۆنی ئه‌مریکای له‌جیهان سه‌قامگیر کردوه بۆیه پێویسته کورده‌کان له‌ئه‌مریکا نزیک ببنه‌وه.

درێژه‌ی بابه‌ت...

له‌نێوان نه‌وشیروان مسته‌فا و عه‌بدوڵا حه‌سه‌نزاده‌ و عوسمان ئۆجالاندا

ciyawazدوای نزیکه‌ی دوو ساڵ ململانێ ئه‌و شته‌ی چاوه‌ڕێ ده‌کرا رووی دا، عه‌بدوڵا حه‌سه‌نزاده‌ جیابوونه‌وه‌ی خۆی ڕاگه‌یاند. هه‌ر رۆژێک پێش ئه‌ویش نه‌وشیروان مسته‌فا له‌یه‌کێتی نیشتمانی ئیستیقاله‌ی دابوو، چه‌ند هه‌فته‌یه‌کیش به‌ر له‌و روداوه‌ عوسمان ئۆجالان بوونی خۆی وه‌ک پڵاتفۆرمێک راگه‌یاند.

ده‌کرێ وه‌ک رووداوێکی نائاسایی سه‌یری بکرێت، باکوور، باشوور، رۆژهه‌ڵات. سێ که‌سی دیاری ناو سێ حزبی دیار. په‌که‌که‌ وه‌ک گه‌وره‌ترین حزبی باکوور، یه‌کێتی وه‌ک گه‌وره‌ترین حزبی باشوور (دیاره‌ مه‌به‌ستم حزبه‌ به‌شێوه‌ مارکسی ــ لنینیه‌که‌ی، بۆیه‌ پارتی دیموکراتی باشوورم نه‌خستۆته‌ ناو چونکه‌ هێشتاش له‌سه‌ر چه‌ندین میکانیزمی ناحزبی به‌ڕێوه‌ ده‌چێت)، حزبی دیموکراتیش وه‌ک گه‌وره‌ترین حزبی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان.

ده‌یانخه‌مه‌ تای ته‌رازویه‌که‌وه‌، له‌و روانگه‌یه‌ی که‌ به‌قسه‌ی خۆیان هه‌ڵگری دروشمی ریفۆرم بوون. ئایا کێشه‌کان زیاتر له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات بوون یان نا، ئه‌وه‌ باسێکی تره‌ که‌ نامه‌وێ لێره‌دا خۆی لێبده‌م و زۆر له‌سه‌ر که‌سایه‌تیی ئه‌و سێ که‌سه‌ش نادوێم چونکه‌ زیاتر ئه‌و قه‌یرانه‌ لێکده‌ده‌مه‌وه‌ که‌ حزبی کوردی تووشی بووه‌.

درێژه‌ی بابه‌ت...

‌جیاخوازی له‌روانگه‌ی ده‌نگی فارسی ئه‌مریكاوه‌

voa كێشه‌ی كورد له‌ئێران هه‌رگیز نه‌یتوانیوه‌ ببێته‌ كێشه‌یه‌كی سه‌ره‌كیی، سه‌رانسه‌ری و له‌گه‌ڵیشدا كێشه‌یه‌كی ناونه‌ته‌وه‌یی. هه‌میشه‌ كێشه‌ی گه‌وره‌تر له‌كێشه‌ی كورد زه‌ق بوونه‌ته‌وه‌، وه‌ك كێشه‌ی مافی مرۆڤ، كێشه‌ی ئه‌تۆم، كێشه‌ی حیجاب و.. ته‌نانه‌ت له‌لوتكه‌ی خه‌بات و قوربانیشدا كێشه‌ی كورد له‌ئێران وه‌ك كێشه‌یه‌كی سه‌ره‌كی هه‌ڵسوكه‌وتی له‌گه‌ڵ نه‌كراوه‌. وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێستا له‌توركیا هه‌یه‌ و كێشه‌ی كورد له‌سه‌رووی هه‌موو شتێكه‌وه‌یه‌. له‌كه‌مته‌رخه‌می كورد خۆیه‌تی یان سه‌رپۆشی له‌سه‌ر داده‌نرێت، ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی تره‌ كه‌ لێره‌دا خۆمی لێ ده‌بوێرم.

له‌مرِۆدا ده‌كرێ و شیاوی ئه‌وه‌شه‌ كێشه‌ی كورد له‌رێگای میدیاكانه‌وه‌ زه‌ق بكرێته‌وه‌، چونكه‌ هێشتا كورد له‌و وڵاته‌ له‌گه‌ڵ بیست ساڵ له‌مه‌وپێش جیاوازییه‌كی ئه‌وتۆی نه‌كردوه‌. نه‌ له‌رِووی ژیان و گوزه‌رانه‌وه‌، نه‌ له‌رِووی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌. به‌ڵام چه‌نده‌ میدیای كورد بێ توانایه‌ له‌ده‌رخستنی ئه‌و كێشه‌یه‌دا، ئه‌وه‌نده‌ش له‌لایه‌ن نه‌یارانی سه‌ره‌كی ئێرانه‌وه‌ پشتگوێ ده‌خرێت، ئه‌و میدیایانه‌ی به‌رده‌نگێكی زۆریان هه‌یه‌ و نه‌یاری ئێرانن، نزیك بوونه‌وه‌یان له‌كورد هیچ جیاوازییه‌كی نییه‌ له‌گه‌ڵ ئۆرگانه‌كانی رژێمی كۆماری ئیسلامی.

درێژه‌ی بابه‌ت...

ژیان و به‌سه‌رهاتی غه‌درلێكراوترین سه‌ركرده‌ی كورد له‌كتێبيێكدا

ehmed 

كتێبی ژیان و تێكۆشانی سیاسی ئه‌حمه‌د تۆفیق (عه‌بدوڵا ئیسحاقی) لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژوویی و به‌ڵگه‌نامه‌ییه‌ كه‌ له‌لایه‌ن دكتۆر یاسین سه‌رده‌شتییه‌وه‌ نوسراوه‌ و به‌مدواییانه‌ له‌سلێمانی چاپكراوه‌. ئه‌م كتێبه‌ ژیان و تێكۆشانی سیاسی ئه‌حمه‌د تۆفیق ده‌گرێته‌ به‌ر له‌هه‌ر دوو قۆناغی پێش هه‌ڵگیرسانی شۆرِشی ئه‌یلوول و پاش هه‌ڵگیرسانی ئه‌و شۆرِشه‌.


ئه‌حمه‌د تۆفیق (عه‌بدوڵای ئیسحاقی)، سكرتێری پێشووی حزبی دیموكراتی كوردستان، كه‌سایه‌تییه‌كه‌ تا ئێستا جێگه‌ی مشتومرِی زۆر بوه‌ و هه‌ر كه‌سه‌ و به‌جۆرێك خوێندنه‌وه‌ی بۆ كردوه‌. به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ لێكدانه‌وه‌ی سنووری خزمه‌ت و خیانه‌ت ئه‌سته‌م بووه‌.


ئه‌حمه‌د تۆفیق سه‌ركرده‌یه‌كی هاوچه‌رخه‌ و له‌مێژوویه‌كی كۆندا نه‌ژیاوه‌ به‌ڵام ژیانی به‌جۆرێك چه‌واشه‌ كراوه‌ كه‌ خوێندنه‌وه‌ و لێكۆڵینه‌وه‌ له‌مێژووی زۆر كۆنیش ئه‌وه‌نده‌ ئه‌سته‌م نییه‌.

درێژه‌ی بابه‌ت...

پێرلاشێز؛ نیشتمانی دوای مه‌رگ

perباغێكی گه‌وره بۆته نیشتمانی هه‌میشه‌یی سه‌دان شاعیر، رۆماننوس، مۆسیقاژه‌ن، نیگاركێش، بۆته نیشتمانی سیاسه‌تمه‌دارو سه‌رباز، زه‌نگین و به‌له‌نگاز، ئانارشیست و سه‌ڵته‌نه‌تخواز، فێمێنێست و پیاوسالار، بێ نیشتمان و خاوه‌ن ماڵ، بورژوا و كۆنه‌په‌رست، به‌ناوبانگ و گومناو له‌هه‌مو نه‌ته‌وه‌كان و گشتیان بێ جیاوازی و به‌ئاشتی له‌گه‌ڵ یه‌کتریدا ده‌ژین، بێ جیاوازی ناسنامه و ره‌گه‌ز و ره‌نگ. ئه‌مه نیشتمانی ناو چیرۆك و وڵاتی ناو خه‌ونه‌كانی په‌نابه‌رێك نییه، به‌ڵكه گۆڕستانێكه كه ناو و گه‌وره‌ییه‌كه‌ی، هێمایه‌كه له‌فره‌چه‌شنی مرۆڤه‌كان و له‌هه‌مانكاتدا یه‌كسانبونی ئه‌وان. له‌و نیشتمانه‌دا كاتۆلیك، پرۆتستان، ئه‌رتدۆكس، جوله‌كه، موسڵمان، بودایی، فراماسۆن و ئاته‌ئیست و بڕوادارانی ئایین و ئه‌ندێشه‌كانی تر بێ چاوسوركردنه‌وه‌و به‌گژیه‌كداچون له‌ده‌وری یه‌ك كۆبونه‌ته‌وه.

گۆڕستانی پێرلاشێز له‌ناوی ((Pere Francois de la Chaise( 1624- 1709 ) وه‌رگیراوه، كه به‌یه‌كێك له‌كه‌سایه‌تیه دیاره‌كانی دادگای فه‌ره‌نسا دێته ئه‌ژمار و كه‌سێكه دانپێنانی له‌ (لویی شانزه‌هه‌م) وه‌رگرتوه. پێرلاشێز كه‌شه‌یه‌كی جێگه‌ی متمانه‌ی لویی چارده‌هه‌م و كه‌سێكی ده‌ست رۆشتو بو. ئه‌و به‌باوكی لاشێز یان وه‌ك فه‌ره‌نسیه‌كان ده‌ڵێن پێغلاشێز به‌ناوبانگ بو. ئه‌م گۆڕستانه 21ی مه‌ی ساڵی 1804 له‌لایه‌ن ناپلیۆنه‌وه دروستكراوه و، له‌ساڵی 1786ه‌وه تا ئه‌وكات دروستكردنی گۆڕستان له‌ناو شاری پاریس قه‌ده‌غه كرابو.

درێژه‌ی بابه‌ت...

مێد تیڤی و ته‌ڕه‌ته شه‌ش

 

   دامه‌زراندنی ته‌له‌ڤزیۆنی كوردی ته‌ڕه‌ته‌ شه‌ش، له‌ڕوی ده‌نگدانه‌وه‌ی له‌ئاستی شه‌قامی كوردی و جیهانیدا، له‌دامه‌زراندنی یه‌كه‌م كه‌‌ناڵی كوردی مێد تیڤی ده‌چێ. به‌دوای مێد تیڤیدا، دامه‌زراندن و دروستبونی هیچ كه‌ناڵێكی كوردی به‌میدیا تیڤی و رۆژ تیڤیشه‌وه، هێنده‌ی ته‌ڕه‌ته شه‌ش هه‌رای دروست نه‌کرد. ته‌ڕه‌ته شه‌ش له‌لای لایه‌نگران و نه‌یارانییه‌وه، هه‌یجانێكی هاوشێوه‌ی یه‌كه‌م ته‌له‌ڤزیۆنی دروستكرد. هه‌ر كه‌س به‌جورێك چاوه‌ڕوانی كردنه‌وه‌ی كه‌ناڵه‌كه بو.

من له‌ڕوی ده‌نگدانه‌وه‌یان ئه‌و دو كه‌ناڵه‌م به یه‌كه‌وه هه‌ڵسه‌نگاند، ئه‌گینا به‌راوردكردنی مێد تێڤی كه له‌نه‌بونی ته‌له‌ڤزیۆنی كوردی هاته بون، له‌گه‌ڵ ته‌ڕه‌ته شه‌ش كه له‌زۆربونی ته‌له‌ڤزیۆنی كوردی هاته مه‌یدان، ئه‌سته‌مه و ئه‌رز و ئاسمانیان جیاوازه. مێد تیڤی له‌دیاسپۆراوه رۆڵێكی به‌رچاوی هه‌بو له‌دروستكردنی نه‌ته‌وه، به‌ڵام دیار نییه ته‌ڕه‌ته شه‌ش رۆڵێكی چۆن ده‌بینێ. به‌دامه‌زراندنی ته‌‌ڕه‌ته شه‌ش، په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان زمان و ناسیۆنالیزم، چۆن خوێندنه‌وه‌یه‌كیان بۆ ده‌كرێت؟

وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌م پرسیارانه، په‌یوه‌ندییان به‌پۆزۆسیۆنی داهاتوی ته‌ڕه‌ته شه‌شه‌وه هه‌یه. لێره‌دا من، له‌ڕوانگه‌ی خۆمه‌وه به‌كورتی هه‌ندێك به‌راوردم كردوه له‌نێوان ته‌ڕه‌ته شه‌ش و مێد تیڤیدا.

درێژه‌ی بابه‌ت...

راپۆرتێكی پڕ له‌‌‌هه‌ڵه

 

 له‌‌ستونی رۆژنامه‌یه‌كی لۆكاڵدا، كاتی خۆی بابه‌تێكم خوێندبۆوه سه‌باره‌ت به‌گه‌مژه‌یی ئه‌مریكیه‌كان، وتاره‌كه ئه‌وكات سه‌رنجی راكێشام چونكه پێشتر وام بیر نه‌كردبۆوه، به‌دواداچونی زۆرترم بۆ بیرۆكه‌ی گۆشه‌نوسی ئه‌و رۆژنامه‌یه كردو له‌هه‌ندێك خوێندنه‌وه و سه‌رچاوه‌یتریش ئه‌و سیفه‌ته‌ی كۆمه‌ڵگای ئه‌مریكیم زێده‌تر بۆ رون بۆوه. خه‌ڵكانێكی زۆر رۆژانه كه شته‌كان ئۆبژه‌كتیڤ ناخوێننه‌وه. به‌رۆژانه‌كردن و ئاساییكردنی فه‌لسه‌فه، سایكۆلۆژیا و ... له‌ئه‌مریكا زۆر په‌ره‌ی پێدراوه‌و هه‌رچی روداوه به‌شێوه‌یه‌كی ئاست نزم و فۆڕمالیته هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێت. (جیاواز له‌ئیلیتێك كه به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌و وڵاته‌یه).

گه‌مژه‌یی و ناگه‌مژه‌یی ئه‌مریكیه‌كان به‌جێگه‌ی خۆی، ئه‌وه‌م كرده بیانویه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی بچمه سه‌ر ئه‌و راپۆرته‌ی كه به‌مدواییانه له‌لایه‌ن رێكخراوی چاودێری مافی مرۆڤ له‌ئه‌‌مریكا، سه‌باره‌ت به‌كورده‌كانی رۆژهه‌ڵات و پێشێلكردنی مافه‌كانیان له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه، ده‌ركراوه.

بونی هه‌ڵه‌یه‌كی زۆر له‌راپۆرتی رێكخراوێكی وه‌ك مافی مرۆڤدا، كه ده‌بێته ماكی هه‌واڵ و سه‌رچاوه‌یه‌ك بۆ لێكۆڵینه‌و‌ه، بۆ چالاكانی مافی مرۆڤ و دیكه‌ی كه‌سایه‌تی و ناوه‌نده‌کان، له‌گرنگیی راپۆرته‌كه‌ی كه‌مكردۆته‌وه. ناكرێ رێكخراوێك به‌و ناوه زل و زه‌به‌لاحه‌یه‌وه، به‌مجۆره هه‌ڵسوكه‌وتی له‌گه‌ڵ داتاكان كردبێت و وا نابابه‌تییانه بویه‌ره‌كانی خستبێته چوارچێوه‌ی راپۆرته‌وه.

درێژه‌ی بابه‌ت...

پشت په‌رده‌ی سه‌فه‌ری كاك مسته‌فا هیجری و كاك عه‌بدوڵڵا موهته‌دی

سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

 ئه‌وه‌ دوو هه‌فته‌ زیاتره دوو سه‌ركرده‌ی بزاڤی نه‌ته‌وه‌یی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان له پێته‌ختی ئه‌مریكان. ئه‌و ماوه‌یه‌ بۆ سه‌ردانێكی دیپلۆماسی زۆره‌. ئه‌و شتانه‌ی كه‌ چاوه‌ڕێ ده‌كران به‌دی نه‌هاتن و سه‌فه‌ره‌كه‌ ده‌نگدانه‌وه‌ی پێویستی له ئاستی ده‌ره‌وه‌دا نه‌بوو. له هه‌مووی گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌تا ئێستا هیچ كاربه‌ده‌ستێكی باڵای ئه‌مریكی له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو به‌ڕێزه‌ دانه‌نیشتووه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش به نۆره‌ی خۆی گومان و پرسیار ده‌وروژێنێ و قورسایی سیاسیی سه‌ركردایه‌تی كورد و لایه‌نی كورد داده‌به‌زێنێ.

ئه‌وه‌ی ڕاستی بێ، سه‌فه‌ری كاك مسته‌فا هیجری و كاك عه‌بدوڵڵا موهته‌دی بۆ ئه‌مریكا زۆر چاوه‌ڕواننه‌كراو و كتوپڕ بوو. ئه‌و ڕه‌نگدانه‌وه‌ سیاسییه‌ی سه‌ره‌تایش هه‌یبوو، به درێژبوونه‌وه‌ی سه‌فه‌ره‌كه‌ كاڵتر بۆوه‌. پێموایه‌ پێشوازی نه‌كردنی ئه‌م دوو سه‌ركرده‌یه‌ له‌لایه‌ن كاربه‌ده‌ستانی باڵای ئه‌مریكاوه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ به فه‌رمی بانگهێشت نه‌كراون و به ده‌ستپێشخه‌ری خۆیان بووه‌. ئه‌گه‌ر وه‌ها بێت و هه‌ر دوو سكرتێری حیزبی دێموكرات و كۆمه‌ڵه‌ی شۆڕشگێڕ به هه‌وڵی خۆیان و به‌رێگه‌ی خۆیان چووبێتن ئه‌وا ده‌توانین ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی لێ ده‌سته‌به‌ر بكه‌ین:

درێژه‌ی بابه‌ت...

له‌ ئۆپۆزێسیۆنێکی سروشتیی په‌رته‌وازه‌وه‌ بۆ به‌ره‌یه‌کی رێکخراو

سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

رۆژهه‌ڵاتی کوردستان به‌حوکمی فره‌زاراوه‌یی، فره‌ ئایینی و فره‌ که‌لتووری له‌چاو پارچه‌کانی دیکه‌ی کوردستان پێکهاته‌یه‌کی پلۆرالیست و له‌هه‌مانکاتدا په‌رته‌وازه‌ی هه‌یه‌. هه‌ر ئه‌وه‌ش رێگه‌خۆشکه‌ر بووه‌ بۆ دانانی سنوور و به‌ربه‌ستێک له‌به‌رده‌م یه‌کگرتنی ریزه‌کانی جه‌ماوه‌ر. ناڕه‌زایه‌تی و سه‌رپێچی له‌به‌رامبه‌ری رژێم، له‌شوێنێکدا نه‌بۆته‌ هۆی ناره‌زایه‌تییه‌کی سه‌رانسه‌ری و هه‌مه‌لایه‌نه‌. چونکه‌ له‌پشت ئه‌و ناره‌زایه‌تییه‌وه‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کی هه‌رێمی خۆی نواندوه‌. یان ئه‌و هه‌ڵچوونه‌ له‌ئه‌نجامی گوشاری رژێم بۆ سه‌ر بیروباوه‌ڕی خه‌ڵکی ئه‌و ناوچه‌یه‌ بووه‌، یان له‌میانه‌ی روداوێکی رۆژانه‌ دا هاتۆته‌ گۆڕێ که‌ خه‌ڵکی ناوچه‌کانی دیکه‌ به‌کێشه‌یه‌کی خۆیان نه‌زانیوه ‌و له‌گه‌ڵی هاوده‌نگ نه‌بوون.

بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر رژێم گوشاری خستبێته‌ سه‌ر پێڕه‌وانی ئه‌هلی حه‌ق، یه‌کێکی موکریانی یان کورمانج سه‌ری پێوه‌ نه‌ئێشاندوه‌، یان ئه‌گه‌ر ناڕه‌زایه‌تییه‌ک شاره‌ سنوورنشینه‌کانی گرتۆته‌وه‌، وه‌ک ئه‌و هه‌موو روداوه‌ی که‌ له‌ئه‌نجامی کوشتنی قاچاقچیه‌ک دا بۆ وێنه‌ له‌مه‌ریوان یان پیرانشار ڕوو ده‌دات، نه‌بۆته‌ کێشه‌یه‌کی خه‌ڵکی کرماشان. ته‌نانه‌ت ڕووداوی تیرۆری شوانه‌ قادریش که‌ ده‌کرا ببێته‌ سه‌ره‌تایه‌ک بۆ ئیعترازێکی به‌رین و سه‌رتاسه‌ری، له‌به‌ر نه‌بوونی رێکخستن و قه‌یرانی له‌مجۆره‌ ته‌نیا هه‌رێمی موکریان و ئه‌رده‌لانی گرته‌وه ‌و ئه‌و رووداوه‌ش وه‌ک زۆر روداوی تر که‌ به‌تایبه‌ت له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا بێ پسانه‌وه‌ دێنه‌ ئاراوه‌، حاڵه‌تێکی هه‌رێمی به‌خۆوه‌ گرت. خۆپیشاندان و ناره‌زایی ده‌ربڕین له‌پێناو کوشتنی مه‌لا محه‌مه‌د ره‌بیعی و ده‌یان هه‌ڵچوونی دیکه‌ی هاوشێوه‌ له‌شاره‌ جۆراوجۆره‌کاندا هه‌ر له‌و بازنه‌یه‌دا ده‌خولێنه‌وه‌.

درێژه‌ی بابه‌ت...


manshet news agency