دیالۆگ

لەتورکیەوە؛ سەلاحەدین بایەزیدی
تەنیا یەک جار گۆرانی وت، تەنیا جارێک رۆیشتە بەر دەم میکرۆفۆن... بەڵام بەدرێژایی سەدەیەک کوردەکانی هەمو گۆشەو قوژبنێکی ئەم جیهانەی کردە ئۆگرو ئەوینداری دەنگی... ئێستا بەرنامەی زۆر لەکەناڵەکانی رادیۆ، تەلەفزیۆن و کەناڵەکانی مۆسیقا بەئاوازو دەنگی ئەو دەکرێنەوە.
فاتیمە عیسا کە یەکێک بو لەو ژنە بەدەگمەن دەنگبێژانەی رادیۆ دەنگی "یەریڤان"، لەغەریبی و لەشاری (کراسندۆر) کۆچی دوایی کرد. ئاژانسی نوچەگەهانی فورات ساڵی 2008 وتوێژێکی لەگەڵ ئەو ژنە دەنگبێژە ئەنجامدابو.
فاتیمە عیسا ساڵی 1934 لە گەورەترین مەنفای کورد چاوی بۆ ژیان هەڵێنا. لەگوندی "ئەرزەگین"ی ئازەربایجان لەدایکبو. چەند ساڵ دواتر پاش ئەوەی سۆڤیەت لەبەر یەک هەڵوەشایەوە، ئەرمەنستان نزیکەی پەنجا هەزار کەسی لەو شوێنانە دور خستەوە کە بنەماڵەی فاتیمە عیساش لەناویاندا، ناچاری کۆچی زۆرەملێ کران... دوایی لە گوندی "هەمزەلی"ی ئەرمەنستان درێژەیان بەژیان دا. فاتیمە تەنیا لەناو مەنفا، توندوتیژی و گوشاری دەسەڵاتدا گەورە نەبو، لەهەمانکاتدا سێبەری کەلتورێکی باوکسالاریشی بەسەرەوە بو.

بەرهەمی پائۆلۆ دالپۆنتێ [Paolo Dalponte]، کاریکاتێریستی ئیتالی

له‌وانه‌یه رۆیشتنی شاعیری به‌ناوبانگ شه‌فیعی که‌دکه‌نی و جێهێشتنی زێدی خۆی بۆ هه‌تا هه‌تایه، به‌لای هه‌ندێک که‌سه‌وه ته‌نیا هه‌واڵێک بێ که به بیستنی ساتێکی که‌م غه‌م دایانده‌گرێ و ئه‌سه‌ف ده‌خۆن. به‌ڵام رۆیشتنی که‌دکه‌نی به‌لای منه‌وه زۆر شتی تر بو. چه‌ندین ساڵه پێموایه هیچ هه‌واڵێک به‌لامه‌وه سه‌یر نییه و نامهه‌ژێنێ، نه‌ هه‌واڵی روخانی ئه‌مریکا، نه ئێران، نه رودانی یازده‌ی سێپته‌مبه‌رێکی تر. که‌چی نه‌مده‌زانی هه‌واڵی کۆچی مرۆڤێک هێنده غه‌مبارم ده‌کا، ئه‌ویش مرۆڤێکی ئاسایی نا، به‌ڵکه مرۆڤێک که مۆری خۆی له فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بی قۆناغێک له قۆناغه‌کانی مێژوی کۆمه‌ڵگایه‌ک داوه.

له‌وانه‌شه‌ له به‌ر ئه‌وه بوبێ که نه‌هامه‌تی و مه‌ینه‌تیه‌کانی خۆمم بیر که‌وتۆته‌وه، مه‌گه‌ر له سایه‌ی ئه‌و که‌سانه‌وه به بیرمان بێته‌وه ئێمه‌ش و ئه‌وانیش ئه‌و رێگه‌یه‌مان پێوا.

وه‌رگێڕانی شێعرێکی به‌ناوبانگ له (شه‌فیعی که‌دکه‌نی)

ـ "به‌ره‌و کوێ وه‌ها به‌ له‌ز؟"

گوێنی پرسی له شنه

ــ "دڵم پڕه له‌م هه‌واره

ناته‌وێ سه‌فه‌ر بکه‌ی

جێ بهێڵی ئه‌م غوباره؟"

ـ "ئاواتی منه له مێژه زۆر

داخه‌که‌م به‌ستراوه پێم..."

ـ "به‌ره‌و کوێ وه‌ها به‌ له‌ز؟"

- "به‌ره‌و هه‌ر شوێنێ، جگه له‌م سه‌رایه، لێره..."

"سه‌فه‌رت به خێر و خۆشی به‌ڵام تۆ بی و دۆستی، تۆ خوا

له‌م شۆره‌کاتی ترسه ئه‌گه‌ر، به سه‌لامه‌ت تێپه‌ڕی،

بگه‌یه‌نه به غونچه‌، به باران،

سڵاوی گه‌رمی دڵی مه."

سه‌رحه‌د باپیر
له‌لاتینیه‌وه؛ سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

مانگێک به‌ر له‌ئێستا، رۆژی 17ی شوباتی 2009، کورد دۆست و نوسه‌ری مه‌زنی یۆنانی، نیکۆس کاسداگلیس له‌ته‌مه‌نی 81 ساڵیدا له‌دوڕگه‌ی رۆدۆس به‌هۆی نه‌خۆشیه‌وه کۆچی دوایی کرد.

نیکۆس کاسداگلیس ساڵی 1928 له‌دوڕگه‌ی "کۆس" که ئه‌و کات له‌بنده‌ستی ئیتالیا دا بو، چاوی به‌ژیان هه‌ڵێنا. ساڵی 1933، پاش عه‌ردهه‌ژه گه‌وره‌که‌ی کۆس، وێڕای بنه‌ماڵه‌که‌ی کۆچ ده‌که‌ن بۆ دوڕگه‌ی رۆدۆس. پاش ماوه‌یه‌کی کورت، به‌هۆی ئه‌وه‌ی رژێمی داگیرکه‌ری ئیتالیا خوێندن به‌زمانی یۆنانی قه‌ده‌غه ده‌کات، له‌پێناو خوێندنی ناوین، له‌ساڵی 1937دا بارده‌که‌نه ئه‌سینا.

له‌کاتی داگیرکرانی یۆنان له‌لایه‌ن ئه‌ڵمانیای نازی و ئیتالیای فاشیه‌وه، نیکۆس کاسداگلیس به‌شێوه‌یه‌کی چالاک به‌شداری به‌رخۆدان دژی داگیرکه‌ران ده‌بێت و ده‌چێته ریزی راستڕه‌وه‌کانه‌وه. به‌هۆی خه‌بات و تێکۆشانییه‌وه، ساڵی 1943 له‌قوتابخانه ده‌رده‌کرێت. ساڵێک دواتر، له‌لایه‌ن پارتیزانه چه‌پڕه‌وه‌کانه‌وه بۆ ماوه‌ی بیست رۆژ ده‌ست به‌سه‌ر ده‌کرێت.

جه‌ماڵ عه‌بدۆ 27-05-1961 له‌"تال كه‌دیس" سه‌ر به‌ده‌ربێسیی رۆژئاوای كوردستان چاوی بۆ ژیان هه‌ڵێناوه. زێده‌كه‌یان له‌نزیك سنوری سوریا ـ توركیایه و عه‌بدۆ رۆژانه پارچه‌بونی نیشتمانه‌كه‌ی به‌چاو بینیوه و هه‌ر له‌مناڵیه‌وه خولیای هونه‌ری نیگاركێشی و نواندن ده‌بێ.

ساڵی 1980 به‌كالۆریۆس وه‌رده‌گرێ و ده‌سپێكی ساڵی 1981 ناچار ده‌بێت نیشتمانی جێ بهێڵێت و له‌و كاته‌وه له‌ئه‌ڵمانیا ده‌ژیت و كار ده‌كات. له‌و وڵاته‌ درێژه به‌خوێندنی ئه‌ندازیاری بنیاتنان له‌قوتابخانه‌ی تایبه‌تی ده‌دات و بۆ خه‌رجی خوێندنه‌كه‌شی ناچار ده‌بێت گۆڕهه‌ڵكه‌نی و ده‌یان ئیشی قورسی تر بكا.

ئه‌و هه‌روه‌ها له‌‌به‌شی شانۆشدا درێژه‌ به‌خوێندن ده‌دا، شانبه‌شانی خوێندنه‌كه‌ی ده‌گه‌ڵ چه‌ند ده‌رهێنه‌رێكدا كار ده‌كاو له‌چه‌ند شانۆیه‌كدا رۆڵ ده‌بینێ. ساڵی 1988 دیپلۆمی شانۆ و ئه‌ندازیاری وه‌رده‌گرێ.

ئێستا وه‌ك دیزاینه‌ر له‌ته‌له‌ڤزیۆنی (ARD)ی ئه‌ڵمانیدا كار ده‌كا.

عه‌بدۆ به‌پاشای هێلكه‌كان به‌ناوبانگه و له‌زۆربه‌ی وڵاته ئه‌وروپییه‌كان پێشانگای تایبه‌تی به‌رێوه‌ بردوه. ئه‌و به‌هێلكه نیشتمان و خه‌ونه‌كانی مناڵی و قه‌ده‌غه‌كانی سه‌ر كورد و سنور و هه‌ر هه‌مو شتێ دێنێته زمان.‌

چه‌ند تابلۆیه‌كی دیكه له‌میری هێكان
   

ئه‌گه‌ر پێتان خۆش بێت سه‌ردانی گۆڕستانی مێژویی و به‌ناوبانگی پێرلاشێز بكه‌ن، ئه‌و شوێنه‌ی كه‌سایه‌تیه به‌ناوبانگه‌كانی فه‌ره‌نسه‌ی بۆ هه‌تاهه‌تایه گرتۆته خۆ و هه‌روه‌ها له‌ناو دڵی زۆربه‌ی كوردێكیشدا شوێنێكی بۆ ته‌رخانكراوه، ئه‌و شوێنه‌ی ئامێزی بۆ خه‌ونه جوانه‌مه‌رگه‌كانی كورد كردۆته‌وه، بۆ كه‌سانی وه‌ك یه‌ڵماز گۆنه‌ی، دكتۆر قاسملو، دكتۆر شه‌ره‌فكه‌ندی، ئه‌حمه‌د كایا و هه‌روه‌ها چیرۆكنوسی به‌ناوبانگی فارس سادقی هیدایه‌ت، كلیكی وێنه‌ی خواره‌وه بكه‌ن.

من بۆ خۆم له‌گۆڕستانه‌كه‌دا زۆر گه‌ڕام، كێلی زۆربه‌ی گڵكۆكانم خوێنده‌وه، سه‌ردانی گۆڕی سادقی هیدایه‌تیشم كرد، وه‌ك ئه‌وه‌ی بۆ خۆم له‌وێ بوبم، به‌ڵام به‌داخه‌وه گلکۆی هیچ كه‌سایه‌تیه‌كی كورد دیار نه‌بو، له‌وانه‌شه له‌و چوارچێوه جوگرافیه‌دا نه‌بێ كه له‌سایته‌كه‌دا هه‌یه. 

ئیستاتیكا

گۆڤارێكی وه‌رزی سه‌ربه‌خۆیه‌

سه‌رنوسه‌ر: هه‌رێم یاسین

ده‌سته‌ی نوسه‌ران:

ئارام موكریانی

ئه‌سعه‌د عه‌لی

ره‌حیم سابیر

تارق حه‌سه‌ن

لوقمان حه‌سه‌ن

سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی

بۆ په‌یوه‌ندی؛ govaryestatica@yahoo.com